70 ára ártíð Sigfúsar Einarssonar frá Eyrarbakka
Á morgun, sunnudaginn 10. maí, verða 70 ár liðin frá því Sigfús Einarsson frá Eyrarbakka lést fyrir aldur fram. Af því tilefni hefur menningarfrömuðurinn Björn Ingi Bjarnason tekið saman pistil um Sigfús.
Sigfús Einarsson var fæddur á Eyrarbakka 30. janúar 1877 og var 62 ára gamall, er hann lézt snögglega af hjartaslagi í Reykjavík 10. maí 1939. Foreldrar hans voru Einar kaupmaður Jónsson á Eyrarbakka og bústýra hans Guðrún Jónsdóttir frá Undirhamri í Hafnarfirði.
Sigfús var í föðurætt af hinni nafnkunnu Bergsætt, en í þessari ætt eru góðir söngmenn og forsöngvarar mann fram af manni. Ættin er kennd við Berg Sturlaugsson í Brattsholti, sem var fæddur 1682 og lifði fram yfir 1762. Hann var hreppstjóri í Stokkseyrarhreppi, hygginn og gætinn, en slóttugur nokkuð og eru af honum margar sagnir. Bergur var mikill söngmaður og forsöngvari í Stokkseyrarkirkju. Af niðjum hans, sem eru nafnkunnir tónlistarmenn, skal nefna þá bræður Bjarna og Ísólf Pálssyni, sem báðir sömdu sönglög, og bróðir þeirra Jón Pálsson bankagjaldkera, sem var organisti á Stokkseyri og síðar við Fríkirkjuna í Reykjavík. Sonur Bjarna var Friðrik tónskáld og organisti í Hafnarfirði, og synir Ísólfs voru þeir dr. Páll dómkirkjuorganisti og Sigurður Fríkirkjuorganisti í Reykjavík.
Sigfús settist í 1. bekk Latínuskólans haustið 1892. Sama árið hafði karlakórinn „14, janúar“ verið stofnaður undir stjórn Steingríms Johnsens. Sigfús gekk strax í það söngfélag og söng þar meðan kórinn starfaði. Hann lét sér þetta ekki nægja, heldur hélt hann sjálfur uppi söngfélagi í skólanum og stjórnaði því. Þar mun hann hafa fyrst æfst í söngstjórn, sem hann síðan fékkst mikið við um ævina.
Að loknu stúdentsprófi 1898 sigldi Sigfús til Kaupmannahafnar til að lesa lög. Auðvitað varð hann að gefa sér tóm til að sinna hugðarefni sínu, tónlistinni, en að sjálfsögðu átti lögfræðin að sitja í fyrirrúmi, því markið var að taka próf og verða embættismaður. Sigfús hafði tekið heimspekispróf á réttum tíma og lesið lög, en jafnframt sinnt sönglistinni. Þegar líður á Hafnarárin og námsstyrks nýtur ekki lengur er sönglistin orðin sterkari. Hann fékk styrk hjá Alþingi og eftir það gaf hann sig allan við sönglistinni.
Á Hafnarárunum var Sigfús farinn að semja lög. Árið 1903 komu út hjá Wilhelm Hansen 12 karlakórlög eftir hann, sem síðan urðu alkunn. Á þessum árum samdi hann 4 einsöngslög með píanóundirleik, sem komu út hjá sama forlagi, en þau eru „Gígjan“, „Draumalandið“, „Sofnar lóa“ og „Augun bláu“.
Haustið 1906 settist Sigfús Einarsson að í Reykjavík ásamt konu sinniValborgu Helleman og bjó þar eftir það til æviloka. Börn þeirra voru; Elsa fædd 1908 og Einar fæddur 1909. Í Reykjavík vann Sigfús sitt merkilega brautryðjandastarf og er óhætt að segja, að saga hans sé þróunarsaga íslenzkrar tónlistar á þessu tímabili.
Sigfús fékk nokkra kennslu við Flensborgarskólann í Hafnarfirði, en auk þess kenndu þau hjón bæði í einkatímum. Páll Ísólfsson lærði tónfræði og hljómfræði hjá Sigfúsi, áður en hann fór utan til náms. Árið 1908 tók Kennaraskólinn til starfa. Sigfús var kennari þar frá upphafi og til dauðadags.
Sigfús Einarsson var organisti í Dómkirkjunni 1913 og til dauðadags 1939 en þá tók frændi hans Páll Ísólfsson við þeirri stöðu.
Páll Ísólfsson hefur sagt um Sigfús frænda sinn: „Það lætur að líkindum, að maður, sem haft hefur öðrum eins mörgum störfum að sinna og Sigfús Einarsson, hafi ekki haft mikinn tíma til að hlýða hinni eiginlegu köllun sinni sem tónskáld að Guðs náð - en það er Sigfús með réttu“.“ Ennfremur segir Páll: „Sigfús er frumlegt tónskáld. Í mörgum af verkum hans er ósvikinn norrænn andi, og finnst mér sá andi gera meira vart við sig í hinum síðari verkum höfundarins, og vil ég aðeins nefna sem dæmi lagið „Ísland“, sem hann samdi í tilefni af Nordisk Sangerfest 1929, og er eitt hið tilkomumesta tónverk, sem við eigum. Þá er sá þáttur í list hans, sem vert er að minnast sérstaklega á, en það er, hversu lipra hönd hann hefur við að raddsetja íslenzk þjóðlög. Eru margar af raddsetningum hans snilldarlegar og svo smekklega gerðar, að hvergi er á hrukka.“
Ævisaga Sigfúar Einarssonar tónskálds kom út 1972 skráð af Sigrúnu Gísladóttur.
BIB
Heimildir:
Baldur Andrésson .Tónlistarsaga Reykjavíkur.
Þórir Stephensen. Saga Dómkirkjunnar.
