Það er löngu tímabært að sameina sveitarfélög enn frekar en orðið er. Sveitarfélög á Íslandi eru flest öreiningar sem eiga bágt með að halda úti þeirri þjónustu sem fólk gerir kröfur um nú á dögum. Þó ekki væri miðað nema út frá „lögbundinni þjónustu“ sveitarfélaga, þá er ljóst að einungis lítill hluti þeirra hefur bolmagn til sinna hlutverki sínu. Þegar miðað er við þá „grunnþjónustu“ sem íbúarnir ætlast til að fá, og sveitarfélögin berjast við að reyna að sinna, er ljóst að einungis örfá þau allra stærstu hafa möguleika á því að standa undir nafni.
 
Með hverju árinu aukast kröfurnar til sveitarfélaganna. Ríkisvaldið hefur velt fleiri og fleiri verkefnum af eigin herðum yfir á sveitarfélögin, án þess að veita þeim jafnhliða heimildir til tekjuöflunar. Þetta er til minnkunar fyrir löggjafarvaldið. Fámenn sveitarfélög hafa enga möguleika til að bregðast við þessu. Þau hafa gripið til þess ráðs að stofna til samstarfs sín í milli, byggðasamlög og landshlutasamtök, til að verja hagsmuni sína og hjálpast að við að uppfylla þjónustukröfur og lagaskyldur. Þetta samstarf hefur gengið misvel, hagsmunir fara ekki alltaf saman og hver höndin er þá uppi á móti annarri. Til verða stjórnsýslueiningar, nokkuð dýrar í rekstri og stundum þungar í vöfum. Mjög erfitt er oft að taka á málum á þessum vettvangi og nauðsynlegar ákvarðanir „þynnast út“ í almennt snakk. Miklu nær væri að sveitarfélög, sem „neyðast til“ að vinna saman til að geta uppfyllt lagaskyldur sínar á ýmsum sviðum, sameinuðust í eitt, með eina yfirstjórn, styttri boðleiðir, skilvirkari stjórnsýslu.

Þó Árborg, Ölfus og Hveragerði séu reyndar með stærri sveitarfélögum á Suðurlandi, og ættu að hafa einna skásta möguleika á því að standa á eigin fótum í þessum landshluta, þá eru þau í margskonar samstarfi með fleirum, t.d. innan SASS og Héraðsnefndar Árnesinga. Samstarfsverkefnin skarast margvíslega og stundum rekst hvað á annars horn. Þessi þrjú sveitarfélög gætu sameinuð, með eina yfirstjórn, staðið sig miklu betur þegar á heildina er litið. Þó hugnast mér betur enn stærri sameining. Að mínu viti væri skynsamlegt fyrsta skref, ef ástæða er til að taka þetta í fleiri skrefum en þegar hafa verið tekin, að sameina að minnsta kosti alla Árnessýslu í eitt sveitarfélag.

Nú alveg nýlega var skrifað undir viljayfirlýsingu ríkisins og sambands sveitarfélaga um að færa málefni fatlaðra til sveitarfélaganna. Fleira mun fylgja í kjölfarið á næstu árum. Það eru eðlileg skref að færa ábyrgð á þjónustunni nær notendunum, til aukins og virkara lýðræðis, virkara eftirlits íbúanna og aukinnar gæða þjónustunnar. Stærri og öflugri sveitarfélög eru grunnforsenda fyrir því að vel takist til að þessu leyti.

Það er misskilinn heimóttarskapur að hanga í allt of smáum stjórnsýslueiningum. Segja má reyndar að þá sé ákvörðunarvaldið enn nær íbúunum; en ákvörðunarvald um hvað? Einingin má ekki vera svo lítil og vanmáttug að „stóru málin“ séu hvort eð er ákvörðuð annars staðar eða væru háð samningum eða samstarfi við aðra. Þá er nær að sameinast í „sjálfbærar einingar“ og hafa bein áhrif á ákvarðanatöku, með lýðræðislegum hætti.

Gylfi Þorkelsson,
bæjarfulltrúi í Árborg

Tímabært og tímabært ekki, þar er komið heiti yfir það sem stundum er kallað Árborgarsvæðið. Ég er þó ekki viss um mikinn áhuga fyrir sameiningu þessara sveitarfélaga á meðal íbúanna sjálfra án þess að skýrt liggi fyrir hver ávinningurinn sé fyrir stjórnsýsluna og íbúana. Ég er ekki viss um að sameining sé lausnarorð þó Kristján Möller og fleiri hafi sameingu sveitarfélaga sterkt í frammi.

Ég held að reynsla íbúa til dæmis sem búa undir fánum stjórnsýslunnar Sveitarfélagsins Árborgar sé mjög misjöfn og efa að margir myndu hoppa hæð sína af kæti yfir frekari sameiningum. Stjórnsýslan verður stærri og fjarlægist fólkið og verður ekki eins persónuleg. Efast má um sparnaðinn af sameiningum líkt og hér hjá okkur. Það hefur ekki verið reynt að færa rök á þessum rúma áratug sem þessi stjórnsýsla hefur verið við lýði að vel hafi heppnast og hvort hin óljósu markmið í upphafi hafi heppnast. Margur myndi halda öðru fram.

Ég trúi því að spenningur fyrir sameingu sé lítill hjá þessum þremur sveitarfélögum þó öll séum við Árnesingar og gætum hæglega sameinast undir því merki. Margir hafa sagt að Árnessýsla öll gæti hæglega sameinast í eitt sveitarfélag. Það sé stjórnsýslueining sem sé þekkt og engar deildur þyrftu að vera um nafngift, aðeins spurning um markmiðin, þjónustustig og fleira því tengt.

Margt eldfimt yrði tekist á um en eitt sé ég þó mjög jákvætt við að sameina alla Árnessýslu. Þá myndi ég búa á Selfossi í Árnesþingi og Árborgarnafnið yrði aflagt. En niðurstaðan er sú að sveitarstjórnarmenn eiga ávallt að vera á tánum yfir hugsanlegri framþróun í rekstri sveitarfélaganna og horfa á hagræðingarmöguleika en þetta þarf að mínu mati að koma frá fólkinu sjálfu ekki að ofan.

Í hnotskurn: Að svo komnu máli er ég ekki hlynntur sameiningu þessara þriggja sveitarfélaga en vil þó ekki útiloka að það kunni að verða skynsamur kostur síðar.

Kjartan Björnsson
Selfossi